مقالات   
 

 باغ در منظر حافظ

نام مقاله: باغ در منظر حافظ / پدیدآورندگان: مهدی شیبانی، رضا کسروی / انتشاریافته در: مجله‌ی علمی ـ ترویجی «منظر» ...

ارسال کننده: امیریاشار فیلا
تاریخ ارسال: دوشنبه 9 فروردین 1400
برای دریافت فایلها باید از نرم افزار های ویژه دانلود استفاده نمایید. (برای اطلاعات بیشتر اینجا کلیک کنید)
نام مقاله: باغ در منظر حافظ
پدیدآورندگان: مهدی شیبانی، رضا کسروی
انتشاریافته در: مجله‌ی علمی ـ ترویجی «منظر»، دوره‌ی ۸، شماره‌ی ۳۷، زمستان ۱۳۹۵.

چکیده :
برای‭ ‬تبیین‭ ‬جایگاه‭ ‬باغ‭ ‬در‭ ‬منظر‭ ‬حافظ‭ ‬و‭ ‬بیانِ‭ ‬این‭ ‬مسئله‭ ‬که‭ ‬نسبت‭ ‬و‭ ‬ارتباط‭ ‬هنر‭ ‬باغ‭ ‬و‭ ‬شعر‭ ‬از‭ ‬حیث‭ ‬آفرینش‭ ‬هنری‭ ‬باهم‭ ‬چیست‭ ‬که‭ ‬مفهوم‭ ‬باغ‭ ‬به‭ ‬نحوی‭ ‬پربسامد‭ ‬در‭ ‬شعر‭ ‬حافظ‭ ‬حضور‭ ‬می‌یابد،‭ ‬باید‭ ‬ساحت‭ ‬ادراکی‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬مورد‭ ‬مداقه‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭. ‬مقایسه‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬هنر‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬مؤلفه‌های‭ ‬بصری،‭ ‬شکلی‭ ‬صرف‭ ‬یا‭ ‬وجوه‭ ‬تعقلی‭ ‬صرف‭ ‬امکان‌پذیر‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬تعلق‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬هنر‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬ساحت‭ ‬ادراکی‭ ‬مختلف‭ ‬هنرهای‭ ‬تجسمی‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬تجسمی‭ ‬و‭ ‬سلسلهِ‭ ‬تحولات‭ ‬نگاه‭ ‬درونی‭ ‬و‭ ‬انفسی‭ ‬به‭ ‬طبیعت‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬شعر‭ ‬فارسی‭ ‬باید‭ ‬موردتوجه‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭. ‬هدف‭ ‬این‭ ‬مقاله‭ ‬کشف‭ ‬چگونگی‭ ‬این‭ ‬رابطه‭ ‬درونی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬می‌‌خواهد‭ ‬نشان‭ ‬دهد‭ ‬استفاده‭ ‬فراوان‭ ‬از‭ ‬واژگان‭ ‬مرتبط‭ ‬با‭ ‬باغ‭ ‬در‭ ‬شعر‭ ‬حافظ‭ ‬را‭ ‬باید‭ ‬محصول‭ ‬قرابت‭ ‬نحوه‭ ‬آفرینش‭ ‬هنری‭ ‬در‭ ‬رابطه‭ ‬با‭ ‬تبیین‭ ‬حکمت‭ ‬آفرینش‭ ‬در‭ ‬نگاه‭ ‬او‭ ‬دانست‭. ‬قرابتی‭ ‬که‭ ‬نه‭ ‬از‭ ‬هم‌نشینی‭ ‬باغ‭ ‬ساز‭ ‬و‭ ‬شاعر‭ ‬در‭ ‬عالم‭ ‬بیرون‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬ارتباطی‭ ‬درونی‭ ‬و‭ ‬انفسی‭ ‬حاصل‭ ‬می‌شود‭. ‬طبیعت‭ ‬در‭ ‬شعر‭ ‬حافظ‭ ‬به‌طورکلی‭ ‬و‭ ‬باغ‭ ‬به‌طور‭ ‬خاص،‭ ‬توصیف‭ ‬عینیات‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬شناخت‭ ‬آن‭ ‬باید‭ ‬جهان‌بینی‭ ‬شاعر‭ ‬را‭ ‬مورد‭ ‬مداقه‭ ‬قرار‭ ‬داد‭. ‬برای‭ ‬شناخت‭ ‬جهان‌بینی‭ ‬عارف،‭ ‬شناخت‭ ‬سیر‭ ‬تحول‭ ‬نگاه‭ ‬به‭ ‬طبیعت‭ ‬در‭ ‬نزد‭ ‬عارفان‭ ‬و‭ ‬تبدل‭ ‬مفهوم‭ ‬زهد‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬تصوف‭ ‬ضرورت‭ ‬می‌یابد‭. ‬در‭ ‬چنین‭ ‬بینشی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بهشت‭ ‬زمینی‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬زمین‭ ‬بهشتی‭. ‬از‭ ‬طرفی‭ ‬بنیان‭ ‬فکری‭ ‬هنرمند‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬وجه‭ ‬فاعلی‭ ‬و‭ ‬مفعولی‭ ‬طبیعت‭ ‬را‭ ‬می‌شناسد‭. ‬وجه‭ ‬فاعلی‭ ‬آن‌که‭ ‬آفرینش‭ ‬هنری‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬شعر،‭ ‬باغ‭ ‬و‭ ... ‬از‭ ‬آن‭ ‬سرچشمه‭ ‬می‌گیرد‭ ‬و‭ ‬هنر‭ ‬را‭ ‬بااخلاق‭ ‬مربوط‭ ‬می‌کند‭. ‬قلمرو‭ ‬هنر‭ ‬آنجا‭ ‬آغاز‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬طبیعت‭ ‬و‭ ‬اخلاق‭ ‬درهم‌آمیخته‭ ‬و‭ ‬باهم‭ ‬یگانه‭ ‬شوند‭. ‬طبیعتی‭ ‬که‭ ‬چنان‭ ‬به‭ ‬اخلاق‭ ‬خود‭ ‬درآمیخته‭ ‬که‭ ‬وجودش‭ ‬را‭ ‬نمی‌توان‭ ‬بی‭ ‬آن‭ ‬تصور‭ ‬کرد،‭ ‬هنر‭ ‬نیز‭ ‬همین‭ ‬احساس‭ ‬لذت‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬طبیعتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬هنر،‭ ‬اخلاق‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬یافته‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬منطق‭ ‬درونی‭ ‬خویش‭ ‬پیروی‭ ‬می‌کند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬کشاکش،‭ ‬همچنان‭ ‬که‭ ‬طبیعت‭ ‬درون‭ ‬آرایش‭ ‬می‌یابد‭ ‬و‭ ‬زبان،‭ ‬طبع‭ ‬شاعرانه‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کند،‭ ‬طبیعت‭ ‬سرکش‭ ‬بیرون‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬انسان‭ ‬از‭ ‬نو‭ ‬آرایشی‭ ‬می‌یابد‭ ‬و‭ ‬نیروهای‭ ‬وحشی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬رانده‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬طبیعتی‭ ‬می‌شود‭ ‬آرایش‭ ‬یافته‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬انسان‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬انسان،‭ ‬یعنی‭- ‬یک‭ ‬باغ،‭ ‬یک‭ ‬طبیعت‭ ‬انسانی‭.‬

کلیدواژه‌ها :
حافظ، زیبایی‌شناسی، باغ، منظر، جانِ آگاه، تصوف.

 
 نظرات